Birkifræ

Landsöfnun

Skógræktin og Landgræðslan taka nú höndum saman og óska eftir stuðningi
landsmanna við að breiða út birkiskóga landsins. Í haust verður farið í átak til
að safna birkifræi sem verður dreift á völdum, beitarfriðuðum svæðum í öllum
landshlutum.

Hægt er að fá söfnunarbox á starfsstöðvum Skógræktarinnar,
Landgræðslunnar, Terru og í verslunum Bónuss.

Samstarfsaðilar Landgræðslunnar og Skógræktarinnar í þessu verkefni eru Terra, Prentmet Oddi, Bónus og Landvernd.

Landgræðslan

Landgræðslan er þekkingar- og þjónustustofnun. Markmiðin eru að vernda, endurheimta og bæta þær auðlindir þjóðarinnar sem fólgnar eru í gróðri og jarðvegi og tryggja sjálfbæra nýtingu lands. Landgræðslan starfar eftir lögum um landgræðslu nr 155/2018

Skógræktin

Hlutverk Skógræktarinnar er að hafa forystu um uppbyggingu skógarauðlindar á Íslandi með víðtækri samvinnu, vinna að vernd og friðun skóga og draga fram hagrænan, umhverfislegan og samfélagslegan ávinning af sjálfbærri nýtingu skóga.

Markmið

Átakið er liður í því að útbreiða birkiskóga sem þöktu a.m.k. fjórðung landsins við landnám. Á rýru landi er gjarnan kolefnislosun því þar er gamall jarðvegur enn að rotna.

Um birki

Á Íslandi hefur birki þrifist í þúsundir ára og aðlagast íslenskri náttúru. Birkiskógurinn er eitt af lykilvistkerfum landsins. 

Mótttökustaðir um allt land

Fræinu verður dreift í haust í samstarfi við heimaaðila víðsvegar um land. Við hvetjum fólk til að skila inn fræinu á söfnunarstaði. 

Sjálfgræðsla, endurheimt birkis

Við sjálfgræðslu þarf að huga að því að birkilundir innan svæða (gróðursettir eða fræsáning) séu þannig staðsettir að frædreifing frá þeim 

Markmið fræsöfnunarátaksins

Átakið er liður í því að útbreiða á ný birkiskóglendi sem þakti a.m.k. fjórðung landsins við landnám. Á rýru landi er gjarnan kolefnislosun því þar er gamall jarðvegur enn að rotna.

Ef landið klæðist birkiskógi stöðvast þessi losun og binding hefst í staðinn. Svona verkefni eru því líka loftslagsverkefni. Birkið er frumherjategund sem sáir sér mikið út á eigin spýtur ef hún fær til þess frið. Birkið heldur því starfinu áfram ef vel tekst til að koma því af stað á nýjum svæðum. Landgræðslan og Skógræktin vilja auka vitund og áhuga fólks á eflingu náttúrunnar og útbreiðslu birkis, víðis og annars gróðurs á landinu. Verkefni af þessu tagi hvetur fólk til að taka til hendinni í umhverfismálum.

Birkifræsöfnun Landsátak

Hvenær er best að safna birkifræi?

Safna má birkifræi frá lokum ágúst og fram í byrjun október. Eða svo lengi sem rekklar eru á birkitrjánum. Nota ílát sem binda má framan á sig, svo báðar hendur séu lausar í fræsöfnunina. Hvenær best er að safna birkifræi fer eftir þroska og tíðarfari. Yfirleitt hefur verið mælt með frætínslu í september og október, en í hlýjum árum mætti byrja tínslu fyrr þ.e. frá lokum ágúst.

Bestur árangur í hálfgrónu landi

Þó margir staðir henti til birkisáningar er ekki hægt að sá hvar sem er. Velja þarf staði þar sem fræin geta spírað og vaxtarskilyrði eru heppileg fyrir fræplönturnar. Búast má við bestum árangri á hálfgrónu landi og þar sem gróðurþekjan er ekki of þétt, t.d. á hálfgrónum melum og hraunum og landgræðslusvæðum þar sem gróður er gisinn. Svæði sem nýlega hafa verið beitarfriðuð eru gjarnan mjög heppileg því þar eru enn beitarummerki sem gefa færinu gott set til að spíra.

Til minnis

Sáning birkifræs að hausti eða snemma vors

  • Á yfirborð
  • Þjappa fræið niður, t.d. með því að ganga yfir svæðið
  • Lítið á hvern blett
  • Veljið staði þar sem ykkur sýnist helst vera einhver raki til staðar
  • Setjið fræ ekki í beran sand eða bera mold

Hentug sáningarsvæði

  • Hálfgróin holt og hálfgrónar skriður
  • Landgræðslusáningar þar sem gróður er tekinn að gisna
  • Gisnar lúpínubreiður
  • Svæði þar sem gróðursvörður hefur rofnað vegna beitar og annað hálfgróið landmeð stöðugu jarðvegsyfirborði

Óhentug sáningarsvæði

  • Mjög þéttar lúpínubreiður
  • Algrónir móar
  • Algróið graslendi
  • Þykkar mosaþembur
  • og annað algróið land með þéttum gróðri

Óstöðugir moldar- og sandmelar og annað lítt gróið land þar sem er sandfok, frostlyfting eða aðrar aðstæður sem gera smáplöntum erfitt fyrir. Þar má þó skapa skilyrði fyrir landnám birkis með:

  • takmarkaðri uppgræðslu
  • lífrænum eða tilbúnum áburði
  • öðrum aðgerðum er auka frjósemi og stöðugleika jarðvegsyfirborðsins

Birkifræsöfnun Landsátak

Ást grær undir birkitré

“Ást grær undir birkitré,
sykur flýtur sem rjómi,
fjallatopparnir sýnast gull
ef þú kyssir á tána’ á Jóni.”

“Í kvöld er stjörnurnar falla á spegilinn
og rökkurmjúk aldan ber þær að landi
skal ég tína upp þó ekki væri nema eina
til þess að minnast sumarkvölda norður í dumbshafi” Bubbi Morthens

Hafa samband

Landgræðslan: 488 3000

Skógræktin: 470 2000

Landgræðslan: land@land.is

Skógræktin: skogur@skogur.is

Ilmbjörk. Betula pubescens. eða birki er algengasta skógartréð á Íslandi.